Opus komičarske grupe Monti Pajton, pored poznate televizijske serije i bioskopskih filmova obuhvata i niz muzičkih albuma, knjiga, video-igara i pozorišnih predstava čiji snimci cirkulišu među fanovima, ali u njega se često ubrajaju i dela koja samostalno potpisuju članovi grupe, a u kojima je prepoznatljiv anarhični duh grupe.

Mada je serija trajala od 1969. do 1974. godine, grupa je nastavila da postoji, okupljajući se na raznim projektima sve do smrti Grejema Čepmena, 1989, koja se može smatrati efektivnim krajem.

Prve korake u svetu zabave budući Pajtonovci su napravili u univerzitetskim pozorišnim trupama odakle su, svako svojim putem, stigli do BBC-a, monopolističke televizijske stanice u Britaniji u to vreme.

Malo pre toga oformljen je kanal BBC 2, koji je ozbiljni BBC 1 trebalo da komplementira zabavnim sadržajem. Određen strogim zakonskim propisima i cenzurom, BBCje emitovao inteligentan, ali konzervativan program.

Ono što se smatralo “dobrom komedijom”, moralo je da se uklapa u uštogljene konvencije. Engleski Pajtonovci sredinom šezdesetih radili su “plaćeničke poslove” scenarista i glumaca, bivajući sve ogorčeniji ograničenjima i čestim odbijanjem skečeva koji se u iste nisu uklapali.

Standardna tezga za svakog mladog scenaristu bio je rad na programima Dejvida Frosta, precenjenog satiričara koji je rado prisvajao zasluge za tuđi autorski rad.

Teri Džons i Majkl Pelin, radeći kao tim još od studentskih dana, spojeni su sa Erikom Ajdlom i mladim glumcem Dejvidom Džejsonom (budućim Delom iz “Mućki”) na kreaciji dečijeg programa “Do Not Adjust Your Set”, gde su sebi dozvolili anarhiju i non-sequitur koji u programima za odrasle nije bio poželjan.
Zbog neočekivanog uspeha među starijom publikom, Džonsu, Pelinu i Ajdlu je ponuđeno da kreiraju sopstveni šou.

Džon Kliz koji je još kao regularno lice Frostovih emisija stekao popularnost, kreirao je u tandemu sa Grejemom Čepmenom „At Last the 1948 Show”, zajedno sa Martijem Feldmanom, razrookim glumcem koga naša publika zna kao redovno lice u filmovima Mela Bruksa, i drugim manje bitnim komičarima. Nezadovoljni ovim saradnicima, Kliz i Čepmen su jedva dočekali ponudu za sopstveni šou, no Kliz je pozvao i svog poznanika Pelina, što je dovelo do spajanja dvaju timova.

Svi članovi novoformirane trupe delili su nezadovoljstvo vrstom komedije na kojoj su dotad radili.
Zajedno, osmislili su format koji je preferirao ne samo oštriju satiru sklonu šoku, već i mnogo radikalnije rušenje dramaturgije skeča, putem prekidanja istog na pola, završavanje bez razrešenja ili utapanje jednog skeča u drugi.

Cilj nije bio nasmejati gledaoca bezbednom zabavom, već često upravo zbuniti i dezorijentisati ga.

Humor nije bio baziran na efektnim punchline- ima, već na situacijama koje su se razmahivale do apsurdnih razmera, neograničenim potrebom da se sav humor sumira u jednu rečenicu punchline-a.
Teri Gilijam, američki karikaturist koji je povremeno radio animacije za “Do Not Adjust Your Set”, doneo je element koji je nedostajao, vezivno tkivo programa.

Tokom šesnaest meseci koliko je trebalo da BBC počne produkciju, ova ekipa motala se po studijima, unoseći nered gde god bi se našli. Na zahtev produkcijskog tima da svoju seriju nazovu „cirkusom“, odgovorili su dodajući nazivu najljigavije ime koje su mogli da smisle: „Monti Pajton“.

Neočekivano, serija je brzo stekla zavidnu popularnost.
Klizova izrazita visina, snažna brada i visoko čelo nisu mogli da se sakriju ispod maske, pa je repertoar likova koje je glumeo bio mali.

Svi Klizovi likovi, međutim, nose crtu neurotičnosti i nasilja prikrivenu ispod tanke površine, što ih često čini pretećim.
Kao pisac, Kliz je bio najkonvencionalniji Pajtonovac, manje sklon anarhiji od kolega iz tima. Doktor po struci, alkoholičar, homoseksualac i iskonski anarhista, Grejem Čepmen je bio najbolji glumac u ekipi, čovek sa nepogrešivim komičarskim tajmingom koji je poentirao na svojoj pojavi, personifikaciji uštogljenog engleskog džentlmena sa lulom u ustima, u kontrastu sa ludostima koje je rado izvodio na sceni.

Čepmen je pisao u tandemu sa Klizom; mada je njegov doprinos u odnosu na Kliza bio skroman, Pajtonovci insistiraju da su njegove ideje često bile ključne.

Majkl Pelin je bio versatilan glumac, transformišući se uspešno u slatkorečivog tv voditelja, sitnog kriminalca, snishodljivog knjiškog moljca ili mr. Gambija, idiota sa vezanom maramicom na glavi.

Nasuprot visokom Klizu i Čepmenu, Pelin i Teri Džons bili su obojica upadljivo niski.
Ovaj maštoviti dvojac bio je odgovoran za neke od vizuelno najbogatijih skečeva.
Džons, svojom fizionomijom, bio je ograničen na uloge žrtava, bojažljivih kancelarijskih službenika i sredovečnih ljudi, te, u ženskoj odeći, materinskih figura kreštavog glasa.

Ipak, Džons je više od ostalih bio majstor mimike i gestikulacije.
U stvarnosti, Džons je često imao ulogu organizatora među Pajtonovcima, osmišljavajući celinu epizode, povezujući napisane skečeve, te insistirajući na dinamičnijoj režiji bliskoj filmskoj, aktivno se boreći protiv producenata, kao i preuzimajući na sebe mnoge od neprijatnijih uloga, poput Mr. Kreozota iz “Smisla Života” ili golog pustinjaka iz “Žitija Brajenovog”.
Džons je režirao sva tri ključna Monti Pajton filma.

Erik Ajdl je mogao pod maskama da sakrije svoju fizionomiju, ali ne i prepoznatljiv muzikalni glas, te je najčešće igrao optimistične, pomalo blentave likove.
Za razliku od ostalih, Ajdl je pisao sam, a kao najmuzikalniji iz grupe, komponovao je i otpevao veliki deo pesama grupe, uključujući hitove poput “Always look at the bright site of life”.

Teri Gilijam, naturalizovani Britanac poreklom iz Kalifornije, bio je zadužen za animacije koje su postale zaštitni znak serije.
Gilijam se retko pojavljivao kao glumac, uglavnom u kratkim ulogama bez teksta, koje niko drugi nije hteo.
Danas, njegove animacije smatraju se veoma uticajnim u žanru, kako u svom korišćenju zvuka tako i po pionirskom korišćenju arhivskih fotografija.

Posle druge sezone, u pokušaju da se prezentuje američkom tržištu, snimljen je film „And Now For Something Completely Different”, kompilacija najpopularnijih skečeva.
Veoma nizak budžet i format celovečernjeg filma koji je materijal iz serije, krojen za televizijski format, premestio na široko platno, presudili su da ovaj pokušaj bude neuspeo.

Budžet serije je rastao sa popularnošću, te su do treće sezone skečevi bili elaborirani, snimani filmskom kamerom, povremeno u pričama koje su se protezale kroz celu epizodu.
U Americi, serija se počela prikazivati sticajem okolnosti, kada se u nju „zaljubio“ jedan vlasnik lokalne tv stanice.
Ubrzo, Pajtonovci su bili zvezde i u Americi, što je omogućilo grananje i na druge medije.

Prvi album Monti Pajtona, kolekcija skečeva, bio je pokušaj BBC-a da profitira na popularnosti serije. Poznat po tome što je snimljen pred nesrećno odabranom publikom koja se uopšte nije smejala, album je ubedio Pajtonovce da ubuduće ne dozvole jeftine pokušaje naplaćivanja uspeha.

Sledeći albumi bili su bolje osmišljene kombinacije skečeva i pesama, dajući i hitove poput “Eric the Half-a-bee” ili “Pholosopher’s Song”.

Po završetku treće sezone, Džon Kliz je napustio grupu, smatrajući da je ostao bez ideja.
Da je intenzivan rad istrošio i ostale Pajtonovce, pokazalo se u četvrtoj sezoni koja je dala neke od najslabijih i najneduhovitijih epizoda.

Nedostatak ideja i manje scenarista, Pajtonovci su pokušavali da nadoknade snimajući po prvi put pretežno epizode koje su pratile jednu priču, Gilijam je po prvi put igrao veće uloge, a u par navrata pribeglo se i saradnicima sa strane, poput mladog Daglasa Adamsa ili Nila Inesa, muzičkog saradnika iz “Do Not Adjust Your Set”. Četvrta sezona završena je posle samo šest epizoda, ne dozvoljavajući dalji pad kvaliteta.

Na veliku sreću, to nije bio kraj priče.
Već 1975. okupljaju se na snimanju filma „Monti Pajton i sveti gral”, film na temu Kralja Artura i vitezova okruglog stola.
Korežiseri Džons i Gilijam u ovaj film uneli su, tim redom, istorijsku preciznost i bogatstvo detalja, pa je blatnjava i neočekivano surova, ova parodija vizuelno bila vernija reprezentacija tog doba nego mnogi „ozbiljni“ istorijski filmovi.

Mada je Čepmen glumio Kralja Artura, zasenili su ga Ajdl, Pelin i Kliz u sopstvenim „viteškim“ epizodama, kao i niz bizarnih neprijatelja poput animirane aždaje i krvožednog belog zeke.

„Žitije Brajanovo“, snimljen 1979, govorio je o izvesnom Brajanu, savremeniku Isusa Hrista, čija je sudbina imala čudne paralele sa Isusovom.
Film je izazvao najveće kontroverze u karijeri Monti Pajtona, sa religijskim protestima i zabranama prikazivanja filma širom sveta, mada parodirao psihologiju mase i sklonost organizovane religije da zloupotrebljava sledbenike, radije nego sama učenja te religije.

Čepmen je, opet, igrao glavnu ulogu, Pelin je ostvario upečatljivu ulogu Pontija Pilata sa govornom manom, dok je Ajdl igrao optimističnog osuđenika na smrt koji, razapet na krst, “Always Look At the Bright Side of Life”.

Snimljen 1981, “Smisao života Montija Pajtona” bio je najgrotesknije i najmračnije delo Pajtonovaca, snimljen sa ciljem da uvredi svaku grupaciju koja se može uvrediti.
Posle brojnih bizarnih scena i grafički prikazanih smrti, rasulo kulminira u sekvenci u kojoj gost u restoranu nekontrolisano povraća pre nego što će mu se raspasti stomak.
Trenutci vedre komedije poput plesne sekvence uz pesmu “Every Sperm is Sacred” bili su retki. Čudan čak i za standarde Monti Pajtona, Smisao života je osvojio specijalnu nagradu na Kanskom festivalu.

Tokom godina, Pajtonovci su održali i niz predstava, izvodeći uživo stare i nove skečeve. Popularnost koju su iskusili na tim turnejama bila je jednaka popularnosti rok zvezda, sa grupi devojkama koje su se Pelinu bacale u naručje. Snimak jedne od tih predstava, “Live at Hollywood Bowl”, ubrojan je u zvaničnu filmografiju grupe.

Nakon smrti Grejema Čepmena, Pajtonovci, već u poznim godinama, nerado se ponovo okupljaju, i to uglavnom povodom specijalnih prilika, mada rado angažuju jedni druge za svoje filmove.

Da uspeh nije bio slučajnost već da se radilo o šest veoma talentovanih individua, umetnika sa integritetom, pokazalo je to što su gotovo svi ostvarili zavidne karijere ne oslanjajući se na zaostavštinu Monti Pajtona.

Džon Kliz je napisao i glumeo u sitkomu “Falični pansion“ koji se smatra jednom od najboljih humorističkih serija, u hit filmovima “Riba zvana Vanda” i “Ta surova stvorenja”, i u nizu dokumentarnih emisija.

Kliz je poznata faca u holivudskim komedijama, gde ga često angažuju u sporednim ulogama kako bi se ogrebali o popularnost njegove komičarske persone.

Čepmen je, pored par filmova u kojima je glumeo glavne uloge, ostavio iza sebe niz nerealizovanih scenarija.
Producenti su bili neskloni da sarađuju sa njim zbog teškog karaktera i alkoholizma, tako da danas postoji fondacija sa ciljem realizovanja njegovih započetih projekata.
Vredi pomenuti da je Česmen bio i svojevrsni mentor mladom Daglasu Adamsu.
Umro je od raka grla 1989.

Pelin i Džons su nastavili saradnju kroz “Ripping Yarns”, seriju low-key parodija na predratne omladinske romane.
Pelin je, blagog karaktera, bio omiljeni saradnik ostalim članovima grupe, pa je glumeo u Klizovim “Riba zvana Vanda” i “Ta surova stvorenja”, Gilijamovim filmovima “Brazil” i “Jabberwocky”, Džonsovom “Vetar u Vrbama”.

Pelinova glavna karijera, ipak, bio je niz veoma popularnih putopisa.
Teri Džons je interesovanje za režiju produžio kroz filmove, anahronični istorijski “Viking Erik”, ekranizaciju dečijeg romana “Vetar u vrbama” i kontroverzni “Personal Services”. Kao istoričar po struci i izraziti erudita, Džons je autor raznih istorijskih dokumentarnih programa, ali i dečijih knjiga.

Posle Monti Pajtona, Ajdl je bio koautor serije „Rutland Weekend Television” koja je prerasla u mini-fenome, a posle toga pretežno glumac u Holivudu, sa promenljivim uspehom.
Posle katastrofalnog filma “Burn Hollywood, Burn” koji je često proglašavan za jedan od najgorih filmova svih vremena,

Ajdl je u skorije vreme pribegao vraćanju Monti Pajton zaostavštini, izvodeći stari materijal na one-man-show turnejama poput “Eric Idle Exploits Monty Python”, i pišući brodvejski mjuzikl baziran na “Svetom gralu“. Nedavno prikazan pod imenom “Spamalot”, ovaj šou je najprofitabilniji solo projekat jednog Pajtona.

Teri Gilijam je danas kultni režiser, sa filmovima poput “Vremenski Banditi”, “Brazil”, “Avanture Barona Minhauzena”, “12 majmuna”, “Paranoja u Las Vegasu” i, u skorije vreme, “Braća Grim”.

Iako smatran velikanom filma, Gilijam je uvek korak ispred vremena zbog čega njegovi filmovi, psihodelični i barokno bogati, najčešće inicijalno loše prolaze, da bi tek godinama kasnije stekli reputaciju remek dela.

Uticaj Monti Pajtona danas se proteže na sve sfere komedije.
Najrevolucionarniji momenti i danas su drski i hrabri.
Nemoguće je, ipak, videti seriju istim očima kojima su je videli prvi gledaoci pre četrdeset godina, budući da su mnogi njeni elementi vremenom ugrađeni u konvencije, te ne treba da iznenađuje da ih neki od najdosadnijih i najneinventivnijih komičara današnjice navode kao uzore.